Polenforum.nl Polenforum.nl

Nieuws - links - informatie en forum over Polen

Sinds 7 januari 2004

 

Henryka Krzywonos

Gestart door Pieszyce, 13 november 2022, 18:49

Vorige topic - Volgende topic

Pieszyce


Een vrouw met ballen

door Stéphane Alonso

Ze speelde een onvoorstelbare hoofdrol op de Leninwerf in Gdańsk en veranderde de loop van de geschiedenis. En daarna... niets. Henryka Krzywonos was lang een goed bewaard geheim. Zoals eigenlijk iedere vrouw in macholand Polen. Nu komt ze op voor vrouwenrechten en dragen feministen haar op handen.

Lech Wałęsa, die kent iedereen. De kleine, besnorde, babbelzieke elektricien uit Gdańsk, die in 1980 op het juiste moment op de juiste barricaden stond met de juiste toespraken en zo het communistische regime deed sidderen. Zozeer dat het negen jaar later moegestreden omviel. Maar dat het vier vrouwen waren die de staking op de toenmalige Leninwerf gaande hielden, ja behoedden voor een vroegtijdig, roemloos einde, weet eigenlijk niemand. "Ach, zo gaat dat", zegt Krzywonos (57) in haar sobere huisje in Glincz, een gehucht vlak bij Gdańsk. "Wałęsa was zo vol van zichzelf. Voor anderen was er geen ruimte." Ze zegt het zonder wrok. "Het is eigen aan elke revolutie dat er een leider opstaat. Ik heb altijd geweten wat mijn plek was."

Stakingsleider

Al op 16 augustus 1980 wilden veel havenarbeiders naar huis nadat met de werfdirectie een akkoord was bereikt en Walesa het einde van de staking had uitgeroepen. Krzywonos was ontzet, want intussen ging het om veel meer dan de Leninwerf. Heel Polen had zich achter de stakers geschaard.

Krzywonos was trambestuurder. Uit solidariteit met de havenjongens was ze spontaan een staking begonnen in het lokale openbaar vervoer. "Deze tram rijdt niet verder", had ze droogjes aan passagiers meegedeeld. Wałęsa kon tienduizenden sympathisanten toch moeilijk zomaar in de kou laten staan?

Krzywonos is en was ook toen al een stevige, grote dame, en met dat geweldige lijf vatte ze post bij de uitgang van de scheepswerf. Samen met drie vrouwelijke collega's hield ze de mannen tegen. De rest is geschiedenis. De staking werd hervat, het regime zwichtte en erkende de vrije vakbond Solidariteit (Solidarność).

Zwaar leven

Het leven was Krzywonos zelden welgezind. Ze kwam in 1953 ter wereld in een gevangenis. Haar moeder, vrouw van een politiek agitator, was opgepakt omdat ze manlief niet wilde verraden. Daarna volgde een zware jeugd met geestelijk gebroken, aan de drank verslaafde ouders.

Begin jaren tachtig, toen het Poolse regime met brute repressie nog een laatste, wanhopige poging deed om Solidariteit te breken, werd Krzywonos zodanig door de geheime politie (SB) mishandeld dat haar zwangerschap eindigde in een miskraam. Ze kon nooit meer kinderen krijgen.

Kindertehuis

Na 1989 werd Wałęsa president en vonden veel dissidenten een plek in de nationale politiek. Krzywonos koos voor een leven in de schaduw. Ze richtte een kindertehuis op en voedde twaalf kinderen op alsof het haar eigen waren. "Voor zover het leven dat toestond, heb ik de levensweg gekozen die ik wilde."

Zonder gemeenschappelijke vijand viel Solidariteit uiteen. Voormalige strijdmakkers maakten elkaar uit voor rotte vis, Wałęsa werd gebrandmerkt als landverrader omdat hij in de onderhandelingen met het regime te zachtaardig zou zijn geweest. Krzywonos begrijpt daar niets van.

"Na alles wat er is gebeurd, durf ik wel te zeggen dat mannen grotere complotdenkers zijn dan vrouwen", zegt ze. "Zodra ze hun vijf minuten aan roem mislopen, slaat de rancune toe, vooral als ze zien dat een ander wel succes heeft. Excuses dat ik het zo zeg, maar zulke mannen hebben geen ballen."

Mannelijke borstklopperij

Krzywonos heeft zich nooit op de borst geklopt over haar rol in 1980, maar de neiging van sommige Poolse politici om dat wel te doen, zelfs als ze geen noemenswaardige rol hebben gespeeld, ergert haar mateloos. Vorig jaar, bij de viering van dertig jaar Solidariteit, stormde ze onaangekondigd het podium op om dit aan de kaak te stellen.

"Je mag mensen niet manipuleren of bedonderen, je mag de betekenis van woorden niet veranderen, want ook dat is manipulatie", riep ze door microfoon, in een reactie op een toespraak van oppositieleider Jarosław Kaczyński. Deze dweept graag met het erfgoed van Solidariteit. "Ik heb Kaczynski nooit op de werf gezien", zegt ze nu.

Voor veel Polen was die interruptie een eerste kennismaking met het fenomeen Krzywonos. Kaczyński probeerde haar de mond te snoeren door haar ijdelheid te verwijten, maar Lech Wałęsa schoot meteen te hulp. "Zonder haar zou er geen staking zijn geweest hij", sprak hij.

Genoegdoening

Het was voor het eerst dat Wałęsa haar zo prees. "Dat was als honing op mijn hart", zegt Krzywonos. "Ik heb de Wałęsa's vaak uit de brand geholpen, als ze een huis zochten of een oppas nodig hadden – ze hadden zo veel kinderen! Ik heb daar nooit over gesproken, ik vond dat Wałęsa de voorzet moest geven. Dat heeft hij nu gedaan."

Intussen is de ster van Krzywonos, met grote vertraging, alsnog rijzende. Poolse feministen dragen haar op handen, en onlangs verscheen een biografie over haar leven: Grote Solidariteit, Kleine Solidariteit. Ze is ook actief voor het Poolse Vrouwencongres, dat sinds drie jaar jaarlijks wordt gehouden.

"Niet alleen in Polen domineren mannen," zegt ze, "maar het bewustzijn van vrouwen neemt hier zonder meer snel toe. Niemand zal ons rechten of respect cadeau doen, we zullen ervoor moeten vechten, maar dat is wel aan de Poolse vrouw toevertrouwd. In Polen zeggen we: als het de duivel niet lukt, stuurt hij een vrouw."

Bron:   one11.nl      09.03.2011