Algemene Polen informatie - Forum over Polen - Webcams Polen

Auschwitz blijft een onvoorstelbare verschrikking

door Gerhard Wilts

Birkenau 25 August 1944

Birkenau 25 August 1944

Oświęcim – In Auschwitz – Birkenau dwarrelen kleine vlokken uit sneeuw uit de grijze lucht naar beneden . Een koude wind snijdt over de uitgestrekte, doodse vlakte. Zestig jaar geleden wachtten hier 7500 uitgemergelde gevangenen hun Russische bevrijders op. Nog steeds beklemt de sfeer; de omvang van deze vernietigingsfabriek is een niet te bevatten verschrikking.

Het basiskamp, Auschwitz I, is na de oorlog ingericht als museum. Cynisch om te bedenken dat het jaarlijks 250.000 bezoekers trekt. Meer dan Auschwitz I laat concentratiekamp Birkenau (Auschwitz II) de enorme schaal zien waarop de nazi’s systematisch 1.300.000 joden hebben vermoord. Eindeloze rijen betonnen palen met prikkeldraad en wachttorens staan in een winters decor als kille getuigen van een gigantische doodsmachinerie. Auschwitz, de ‘residentie van de dood’, werd na de Tweede Wereldoorlog hét symbool van genocide en holocaust. Nergens in Hitlers Derde Rijk zijn zoveel joden vergast als hier.

Het begin

De gebouwen van Auschwitz I waren oorspronkelijk leegstaande kazernes en munitiebunkers van het Poolse leger. Na de capitulatie van Polen op 28 september 1939 kwamen de ongeveer twintig gebouwen in handen van de nazi’s. Al snel rees het plan om bij Oświęcim in Zuid-Polen een concentratiekamp te bouwen, omdat de gevangenissen in het westelijke Silezië overvol raakten. Bovendien beschikte het afgelegen Auschwitz (de Duitse benaming) over een belangrijk spoorwegknooppunt.

De bouw van het kamp begon in april 1940. De eerste groep van 728 Poolse politieke gevangenen arriveerde twee maanden later. Om de wassende stroom gevangenen – aanvankelijk Polen, later ook andere Europese nationaliteiten en joden – op te vangen, liet de Gestapo er een achttal Blocks bijbouwen. In 1942 telde Auschwitz I ongeveer 20.000 gevangenen; in miserabele zalen opgepropt, tot zelfs kelders en zolders uitpuilden.

In de lange gangen van Block 4 en 6 hangen nu foto’s van de slachtoffers: strakke monden, lege ogen, trieste vrouwengezichten, kaalgeschoren kerels – door ontbering stierven de meesten binnen enkele maanden, leren de onderschriften.

De Gestapo had een eigen gedeelte in Auschwitz I. Zij ondervroegen gevangenen, sloegen, martelden en moordden – de pijn is bijna tastbaar in de grauwe folterkamers. De grootste zaal deed dienst als experimentele gaskamer. Het vergassen van mensen hier stopte in 1943, omdat de Duitsers via gaskamers in het nabijgelegen Birkenau op een veel grootschaliger manier hun plannen konden uitvoeren.

De overbevolking van het basiskamp noopte de nazi’s in 1941 tot de bouw van Auschwitz II-Birkenau dat zich uitstrekte over een vlakte van 175 hectare. Birkenau had een eigen station en perrons. Met vier gaskamers en crematoria vormde het een vernietigingsfabriek zonder weerga in het Derde Rijk. Ruim anderhalf miljoen mensen zijn er vermoord, veruit de meesten van joodse afkomst.

De aankomst

De nazi’s voerden per trein joden uit heel Europa aan. Zij spiegelden hun slachtoffers werk voor in Zuid-Polen bij niet-bestaande bedrijven, winkels en banen in de landbouw. Onwetend van de gruwelijke bestemming van hun reis, namen veel joden kostbare spullen in hun koffers mee. Velen stierven al onderweg, omdat ze zonder eten of drinken vier tot tien dagen opgesloten zaten in verzegelde treinwagons.

Tot het voorjaar van 1943 werden de gevangenen bij aankomst gefotografeerd. Kennelijk gaf het te veel oponthoud; voortaan gingen hele transporten bij aankomst meteen naar de gaskamers. Alleen van Duitse gevangenen en soms van gevangenen van andere nationaliteiten werden nog foto’s gemaakt.

De vernietiging

Bij aankomst in het kamp werden mannen en vrouwen/kinderen direct gescheiden. SS-artsen selecteerden op het perron gevangenen op arbeidsgeschiktheid. Driekwart van de nieuwkomers ging meteen na de selectie door naar de gaskamers. Met niemand had het Herrenvolk medelijden: in Auschwitz zijn 232.000 kinderen over de kling gejaagd. Hartverscheurend zijn de foto’s met kinderen: drie jochies die hand in hand naar de gaskamers lopen, joodse moeders die hun kleintjes stevig vasthouden op weg naar de dood, kinderen in lompen gehuld achter prikkeldraad.

In de openlucht wachtten de slachtoffers 48 uur op hun beurt voor de zogenaamde desinfectie in ondergrondse doucheruimten. Ontluisterend is een heimelijk gemaakte opname van naakte vrouwen die rennen naar de ‘douches’. Uit de sproeikoppen zou nooit water komen; door een luikje werd het dodelijke Zyklon B naar binnen gegooid, een gas dat binnen twintig minuten allen doodde.

Een gids legt een groep jongeren aan de hand van een maquette uit wat er in de gaskamers gebeurde: mensen klauterden in doodsnood op elkaar, snakkend naar een laatste restje zuurstof. De jongeren luisteren, stil en zichtbaar aangeslagen.

De lijken werden in de aangebouwde crematoria verbrand. Omdat de ovens de aanvoer van dode lichamen niet aankonden, werden achter het kampterrein de lijken verbrand in kuilen en op brandstapels.

Ook voor de overige gevangenen was alles gericht op een snelle dood. De erbarmelijke levensomstandigheden in combinatie met slecht en te weinig voedsel, straffen en zwaar werk, betekende een wisse dood binnen enkele maanden.

Dagelijks leven

De gevangenen moesten zwaar graaf- of productiewerk verrichten in veertig subkampen in de nabije omgeving. Het dagrantsoen bestond uit niet meer dan een halve liter ‘koffie’, een hompje klef brood, ‘soep’ (niet zelden gemaakt van verrotte groente) en kleine stukjes worst of kaas.

De dunne gestreepte kleding beschermde niet tegen de kou, net zomin als de enkele dunne deken voor de nacht in de vochtige barakken. Velen stierven door ziekte, uitputting, kou en honger. In de barakken wemelde het van ratten en ander ongedierte.

Wie probeerde te ontsnappen, werd doodgeschoten. Het lijk hingen de nazi’s bij de poort van Auschwitz I als afschrikwekkend voorbeeld voor de anderen. Bij deze poort, met het cynische opschrift Arbeit macht frei, speelde dagelijks een muziekkorps als de gevangenen naar het werk gingen en na een elfurige werkdag uitgeput terugkeerden, de doden met zich meedragend. De muziek hielp de rust te bewaren en maakte het in kolonne lopen gemakkelijker, terwijl de nazi’s sneller alle gevangenen konden tellen.

De martelingen

Een van de dagelijkse kwellingen in Auschwitz I was het appèl, dat vaak vele uren kon duren. Het langste appèl, op 6 juli 1940, duurde 19 uur. Bij strafsessies moesten de gevangenen knielen of hurken, of werden gedwongen hun armen uren in de lucht te houden. Een beruchte straf was het ‘paalbinden’, waarbij gevangenen aan hun op de rug gebonden armen werden gehangen.

De SS’ers ontnamen hun slachtoffers elke vorm van menselijke waardigheid. Artsen voerden medische experimenten uit op vrouwen, gehandicapten en kinderen. Dr. Joseph Mengele bijvoorbeeld had het liefst jonge tweelingen voor zijn ‘genetisch en antropologisch’ onderzoek. De meesten overleefden de proeven niet, anderen raakten ernstig verminkt. Ook zieke gevangenen werden gebruikt: de Häftlinge Krankenbau in Auschwitz I droeg de bijnaam ‘wachtkamer voor het crematorium’ niet voor niets.

De binnenplaats tussen Block 10 en Block 11 in Auschwitz I heette de ‘muur des doods’. Leden van de SS executeerden er duizenden gevangenen, voornamelijk Polen. Nadat in Block 11 het vonnis was geveld, moesten de veroordeelden zich in de wasruimte halverwege de gang uitkleden. Plexiglas markeert de deuropening waardoor zij naar buiten liepen voor executie. Hoe zouden zij zich hebben gevoeld? Bang, verdoofd, wanhopig?

Niemand die hen zag dan hun moordenaars. De ramen in Block 10 waren geblindeerd met houten luiken, want de SS wilde geen ooggetuigen. Vlak voor de terugtrekking braken zij de muur en de blinderingen weg. Maar de muur is na de oorlog herbouwd en de luiken kwamen terug. Zwarte bordjes vragen nu om stilte uit respect voor de gevallenen. Op de grond liggen kransen en brandt een kaarsje. Opdat niemand het vergete…

De roof

Nietsontziend plunderden de nazi’s hun slachtoffers. Bij de bevrijding van het concentratiekamp troffen de Russen balen menselijk haar aan van in totaal 7000 kilo. Vrouwenhaar diende als grondstof voor textiel.

De magazijnen puilden uit van de geroofde bezittingen, zorgvuldig geselecteerd: koffers, schoenen, brillen, borstels, kleren, schalen, tot gebedsdoeken en protheses toe. Onbewogen dienden SS’ers bij hun commandant schriftelijke aanvragen in voor een kinderwagen of babykleertjes.

Veel voorwerpen liggen nu tentoongesteld in sinistere vitrines in het Auschwitz-museum: een berg koffers met joodse namen uit alle delen van Europa, 43.000 paar schoenen, een enorme stapel brilmonturen.

Het verzet

Met openbare ophangingen poogden de nazi’s ieder verzet in de kiem te smoren. Op 19 juli 1943 vond de grootste publieke ophanging plaats: twaalf Poolse gevangenen kregen de strop, omdat zij met de buitenwereld contact hadden gezocht en medegevangenen hadden geholpen te ontsnappen.

De enige gewapende opstand onder joodse gevangenen vond plaats op 7 oktober 1944. Leden van het Sonderkommando (dat de dode lichamen uit de gaskamers moest halen en verbranden), staken Krematorium IV gedeeltelijk in brand. De SS vermoordde tijdens en na de revolte meer dan 450 heldhaftige opstandelingen.

Ondanks ontbering, onderdrukking en snelle sterfte slaagden de gevangenen erin ondergronds verzet te organiseren. Zij redden zieken uit handen van verknipte nazi-chirurgen. Ze smokkelden voedsel en medicijnen het kamp binnen. Gecodeerde briefjes over misdaden, in het geheim genomen foto’s en lijsten met namen van gevangenen en bewakers gingen in tegenovergestelde richting om als belastend bewijsmateriaal te dienen na de oorlog.

Het verzet richtte zich tevens tegen handlangers van de nazi’s. Als gevangenen te nauw samenwerkten met de SS, probeerde men hen te vervangen door anderen. Ook vonden er in het geheim godsdienstoefeningen plaats, want juist uit het geloof putten velen kracht.

Het einde

Aan het einde van de zomer in 1944 leefden er ruim 90.000 mannen en vrouwen onder verschrikkelijke omstandigheden in het kamp. De nazi’s voelden de nederlaag aankomen en trachtten de sporen van hun misdaden uit te wissen voor het snel oprukkende Rode Leger. Met dynamiet blies de SS de gaskamers en crematoria op, maar had geen tijd om de ruïnes volledig op te ruimen. De restanten liggen er nog steeds, onaangeroerd, als een woordenloze klacht.

Van de meeste barakken restten nog slechts fundering en schoorsteen; voor het in brand steken van de laatste 45 houten barakken ontbrak de tijd. Op 17 en 18 januari 1945 dreven de zich terugtrekkende nazi’s naar schatting 56.000 gevangenen onder strenge bewaking Auschwitz uit, richting Duitsland. Velen overleefden deze ‘dodenmarsen’ in de vrieskou niet.

In 1967 is een monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de holocaust onthuld, aan het einde van de spoorlijn, recht tegenover de ‘dodenpoort’ van Auschwitz-Birkenau. Voor het uit brokstukken opgetrokken monument liggen grote gedenkplaten waarop in verschillende talen staat: ‘Laat deze plaats eeuwig een kreet van wanhoop zijn en een waarschuwing aan de mensheid. Hier hebben de nazi’s omstreeks anderhalf miljioen mannen, vrouwen en kinderen vermoord, voornamelijk joden uit verschillende Europese landen.

Bron: Nederlands Dagblad

Auschwitz – vragen en antwoorden

Oświęcim/Rijswijk (ANP) – De volkerenmoord die de nazi’s pleegden was een van de gruwelijkste episodes uit de Europese geschiedenis. De nazi’s wilden zeker elf miljoen vooral joodse Europeanen uit de weg ruimen en slaagden voor een groot deel in hun opzet. Enkele nog steeds actuele vragen over Auschwitz:
Waarom bestaat er onduidelijkheid over het aantal slachtoffers?

Het aantal mensen dat in en rond Auschwitz is vermoord, wordt tegenwoordig door historici op 1,1 miljoen geschat. Dit getal staat voor bijna eenvijfde van de door de nazi’s vermoorde joden. Naar schatting 90 procent van de slachtoffers in Auschwitz waren joden. Het precieze dodental is niet bekend. De nazi’s hielden wel bij wie er gevangen zaten en bezweken, maar niet wie er na aankomst werden vergast.

Onderzoek is na de oorlog mede bemoeilijkt door de tweedeling van Europa in Oost en West. Met name de geheimzinnigheid van de Sovjet-Russische autoriteiten heeft veel historisch of gerechtelijk onderzoek belemmerd. De Russen stelden aan het einde van de oorlog dat er vier miljoen mensen waren vermoord, maar dat bleek met betrekking tot Auschwitz slechts een gok.

Waarom was er geen verzet in de kampen?

De massamoorden verliepen relatief rimpelloos, vooral door het misleidende en brute optreden van de nazi’s. De uitdrukking ‘als lamme schapen naar de slachtbank’ is mede van toepassing op de gaskamers van Auschwitz. De slachtoffers waren meestal na een lange treinreis, gepropt in wagons zonder eten en drinken, en na jaren van intimidatie lichamelijk uitgeput en geestelijk vrijwel in een shocktoestand.

Volgens een lid van het zogenoemde Sonderkommando (joodse gevangenen die de lijken moesten verbranden) en wiens geschriften na de oorlog zijn gevonden, wisten de slachtoffers na aankomst bij de gaskamers wel dat ze zouden worden vermoord. Ze lieten zich niet misleiden door de zogenaamde ‘douches’. De meesten waren volgens hem enkel nog geïnteresseerd in het lot van hun familieleden. Hun levenslust werd gebroken als ze zich realiseerden dat ook die snel zouden worden vermoord of reeds om het leven waren gebracht.

Toch zijn er in kampen en getto’s verbeten opstanden geweest. In Auschwitz gebeurde dat in oktober 1944. Leden van het Sonderkommando van crematorium IV kwamen in opstand in samenwerking met het Poolse verzet. Alle opstandelingen zijn door de Duitsers gedood, maar de aangerichte schade was een van de redenen die Himmler ertoe bracht de gaskamers een maand later te sluiten.

Wanneer werden de gruwelen bekend en waarom waren er geen bombardementen?

Het lot van de gedeporteerden was lange tijd onbekend. Vanaf 1942 waren er tal van meldingen en waarschuwingen van onder meer joodse organisaties dat de weggevoerden werden afgeslacht. Hoe en waar precies was aanvankelijk moeilijk te achterhalen. De Duitsers hadden naar schatting 16.000 gevangenenkampen opgezet in de bezette gebieden. De geallieerden maakten duizenden luchtfoto’s per dag. Veel fotomateriaal werd niet nauwkeurig bekeken. Details lekten later uit via ontsnapte gevangenen.

Slechts circa honderd mensen ontsnapten uit Auschwitz. Eén van hen was een Poolse verzetsstrijder, Jerzy Tabeau, die na gevangenschap in Auschwitz I in Birkenau moest werken. Na zijn ontsnapping in november 1943 schreef Tabeau een rapport van 69 bladzijden waarin hij reeds aangaf dat er anderhalf miljoen mensen zouden worden vermoord in Birkenau. Het rapport kwam halverwege 1944 in Londen terecht waar premier Churchill het zou hebben gelezen. Het werd in november 1944 in de Verenigde Staten gepubliceerd.

Bombardementen op de kampen werden overwogen, maar niet uitgevoerd. De vliegtuigen zouden 4000 kilometer moeten vliegen en bommen afwerpen van circa 10 kilometer hoogte op spoorrails of op de kampen. De geallieerden zagen hier niets in. Voorts hadden veel analisten moeite de werkelijke omvang van de massamoorden in Auschwitz in te schatten en kozen ervoor niet het ergste te vrezen.

Wie zijn er berecht?

De misdaden van Auschwitz zijn nauwelijks vervolgd. Kampcommandant Höss werd na de processen van Neurenberg geëxecuteerd, maar over het algemeen is er weinig ondernomen om de beulen te vervolgen. De Koude Oorlog behoorde tot een van de oorzaken voor die passiviteit. In Oost-Europa waren er weliswaar de zogeheten bijltjesdagen, maar behalve in Neurenberg kwam er geen gezamenlijke aanpak van de daders. Veel overlevenden en getuigen bij eventuele processen, leefden achter het IJzeren Gordijn en de rivaliteit tussen Oost en West hinderde het onderzoek.

In West-Duitsland waren er geen bijltjesdagen. De rechterlijke macht bleef vrijwel ongeschonden na de ineenstorting van het nationaal-socialisme. Zo was bijvoorbeeld nazi-magistraat Weinkauff in de jaren vijftig nog voorzitter van het (West-)Duitse federale hof. Pas begin jaren zestig slaagde de magistraat Fritz Bauer erin 22 misdigers uit Auschwitz in Frankfurt voor de rechter te slepen.

Onder de beklaagden was Höss’ plaatsveranger Robert Mulka. Zes kregen levenslang, elf anderen straffen tot veertien jaar en drie werden vrijgesproken. De joodse staat slaagde er voorts in een van de grote organisatietalenten van de genocide, Adolf Eichmann, in Argentinië te achterhalen en na een proces in Israël in 1962 te executeren.

Bron: SPiTS Actueel januari 2005

All photos and texts on this website are copyrighted.
Unauthorized use without permission of the Author or Administrator, will be punished by international law
Copyright © 2004 - 2015 All Rights Reserved Polenforum.nl