Algemene Polen informatie - Forum over Polen - Webcams Polen

Toen Lech Wałęsa de trein miste

Lech Wałęsa

Star Locomotief – Foto: Michel Roelvink

Het is deze maand 25 jaar geleden dat Lech Wałęsa een staking uitriep op de scheepswerf in het Poolse Gdansk. Het was het begin van de vakbond Solidarnosc (Solidariteit), en het einde van het communistische regime in Polen. Het jubileum is voor Wałęsa aanleiding de vakbond de rug toe te keren. Eind deze maand is hij desondanks een prominent gast bij de festiviteiten rond 25 jaar Solidarnosc.

Door Runa Hellinga van 18.08.2005

Zijn levensverhaal mag er wezen. De jonge Lech Wałęsa was te rusteloos voor Popowo, het dorp waar hij opgroeide. Popowo was zo klein dat hij pas voor het eerst een auto zag op de dag dat hij naar school ging in een iets grotere buurgemeente. Zijn dorp benauwde hem. Op een dag stapte hij op de trein, op zoek naar een spannender leven. In Gdansk maakte die trein een tussenstop. Omdat Wałęsa dorst had, ging hij in het station wat drinken. Toen hij terugkwam, was zijn trein vertrokken. In de stad liep hij een kennis tegen het lijf die hem aanraadde bij de scheepswerf te solliciteren. Luttele dagen later kon hij aan de slag als elektriciën. Het was die gemiste trein die voor Polen grote gevolgen had. Toen hij in 1967 bij de werf kwam, was hij naar eigen zeggen nog een plattelandsjongen. Op de werf veranderde dat. Binnen de communistische wereld was het een plaats waar mensen in aanraking kwamen met buitenlanders. Ze hoorden van zeelieden over de salarissen en leefomstandigheden elders.

Op het eigen bedrijf waren de omstandigheden schrijnend. Toen de arbeiders december 1970 in opstand kwamen, was Walesa één van de leiders. Hij belandde kort in de cel. Belangrijk was het bezoek van paus Johannes Paulus II aan zijn vaderland en diens oproep aan de Polen niet bang te zijn. Wałęsa vatte dat op als een oproep in verzet te komen. In 1978 stond hij aan de wieg van een ondergrondse vakbond in Gdansk. Toen in augustus 1980 een staking uitbrak op de werf sloot hij zich bij de stakers aan. Al snel had hij de leiding. Walesa had humor, wist massa’s te bespelen en overtuigde de stakers ervan niet alleen economische eisen te stellen, maar ook de oprichting van een vrije vakbond na te streven. Toen Solidariteit in augustus werd erkend, hadden de stakers iets bereikt dat ongekend was onder het communisme. Al snel had de bond tien miljoen leden. Elders in het Oostblok heerste argwaan. De dreiging van een militaire invasie bracht de Poolse communistische partij er eind 1981 toe de staat van beleg uit te roepen.

Wałęsa verdween in de cel. Elf maanden zat hij vast. Dat hij in 1983 de Nobelprijs voor de Vrede won, was een internationale erkenning voor zijn rol. Onmiskenbaar zijn zijn verdiensten als leider van Solidariteit en als onderhandelaar bij de besprekingen die in 1989 tot de eerste ‘vrije’ verkiezingen leidden. Minder succesvol was hij als eerste president van het democratische Polen waartoe hij in 1990 werd gekozen. Politiek bleek hij onvoorspelbaar.

In 1995 verloor hij de presidentsverkiezingen van de oud-communist Alexander Kwasniewski. Wałęsa acht zijn rol in Polen niet uitgespeeld. ‘Ik probeer een positieve invloed op Polen uit te oefenen.’ Hij is er van overtuigd dat de revolutie goed was, maar beseft dat veel Polen de prijs die ze ervoor betaalden hoog vinden. Het land kent een grote werkloosheid, de hooggespannen verwachtingen van 1990 kwamen niet uit. ‘Als mensen mij daarvan de schuld geven, zeg ik: ‘vrienden, jullie hebben gelijk’. Maar hadden we de verandering van het systeem dan aan onze kinderen en kleinkinderen moeten overlaten? We kunnen nu stemmen en we hebben vrijheid. Die kritiek is de prijs die ik moet betalen.’

De Twentsche Courant Tubantia

Solidariteit en Lech Wałęsa

Solidariteit

Edward Babiuch

Op het 8ste congres van de PZPR (febr. 1980) werd premier Piotr Jaroszewicz voor het economisch wanbeheer aansprakelijk gesteld en door Edward Babiuch vervangen. Babiuch werd op 1 juli 1980 gedwongen grote verhogingen van de levensmiddelenprijzen door te voeren. Dit leidde tot een stakingsgolf door heel Polen.

Het centrum van de stakingsacties was de Leninwerf in Gdańsk. Meer dan 300 bedrijven hadden hier een gezamenlijk comité gevormd, dat op 21 aug. onder leiding van Lech Wałesa onderhandelingen begon met een regeringsdelegatie onder leiding van vice-premier Mieczysław Jagielski.

Op 31 aug. kwam het “Akkoord van Gdańsk” tot stand, waarin de Poolse regering de oprichting van vrije vakbonden, een nieuwe wet op de censuur, economische hervormingen, de uitzending van de heilige mis zondags over de radio en de vrijlating van de politieke gevangenen toestond, en de nieuwe vakbond Solidarność (Solidariteit) de leidende rol van de communistische partij in de staat erkende.

Solidariteit (waarbij zich meer dan 10 miljoen Poolse werknemers aansloten) moest echter voor de realisering van het Akkoord van Gdańsk in zijn totaliteit hard vechten, waarbij er soms sprake was van stakingen die de hele economie van het land plat legden.

Solidariteit

Stanisław Kania 1979

De Poolse partijleiding, waarin Gierek op 6 sept. werd opgevolgd door Stanislaw Kania en Babiuch door Pinkowski, werd in haar aanvankelijk afwijzende houding gesterkt door de zusterpartijen in de Sovjet-Unie, Tsjechoslowakije en de Duitse Democratische Republiek. Pas begin 1981 kwam de meerderheid van de Poolse partijleiding, waarin generaal Wojciech Jaruzelski Pinkowski als premier had vervangen (okt. 1980), tot de conclusie dat Polen niet langer zonder de medewerking van Solidariteit viel te regeren en dat men alleen gezamenlijk de grote economische problemen kon oplossen.

Solidariteit

Wojciech Witold Jaruzelski in 1968

De erkenning van de boerenvakbond in april 1981 was een nieuw bewijs van dat inzicht van de partijtop. Op het in juli 1981 gehouden partijcongres werd de lijn-Kania bevestigd; Kania werd als secretaris-generaal herkozen, deze keer voor het eerst door het congres (tevoren gebeurde dat door het Centraal Comité) Intussen bleef Solidariteit sterke druk uitoefenen op de sociaaleconomische politiek van de regering, o.m. door middel van stakingen. In de gehele conflictueuze periode speelde de Rooms Katholieke Kerk een bemiddelende rol. In okt. 1981 moest Kania plaatsmaken voor Jaruzelski.

Op 13 dec. 1981 kondigde het militair gezag de staat van beleg af. Er werd een Militaire Raad opgericht voor de Redding van het Vaderland (PRON), vakbondsactiviteiten werden verboden en meer dan duizend vakbondsactivisten en dissidenten, onder wie Wałesa, werden geïnterneerd. Enige leiders van Solidariteit zetten het verzet ondergronds voort, onder meer door de publicatie van illegale tijdschriften, zoals Tygodnik Mazowsze en Wola.

In nov. 1982 kwam Wałesa weer op vrije voeten; in december werd de staat van beleg opgeschort. De toekenning van de Nobelprijs voor de vrede aan Wałesa was een steun in de rug voor Solidariteit en haar verzet tegen de staat van beleg. In okt. 1984 werd de oppositionele priester Jerzy Popiełuszko vermoord door leden van de geheime politie.
In sept. 1986 kondigde de regering voor vrijwel alle politieke gevangenen amnestie af. Zij weigerde echter onderhandelingen te openen met Solidariteit. Pas na stakingen in mei en aug. 1988 opende de regering het overleg met zijn leider, Lech Wałesa.

Solidariteit

De beroemde ronde tafel 1989

In okt. werd premier Zbigniew Messner opgevolgd door Mieczysław Rakowski. Het overleg tussen de regering en Solidariteit mondde uit in een rondetafelconferentie (febr. -april 1989), een voorbeeld dat door een aantal andere Oostbloklanden gevolgd zou worden. Resultaat was een akkoord dat voorzag in de legalisering van Solidariteit, invoering van het recht van vrijheid van meningsuiting en de vorming van politieke organisaties. Bovendien sprak het akkoord over staatkundige hervormingen, zoals de instelling van een tweekamerstelsel en vergroting van de bevoegdheden van de president, en over het in ere herstellen van de vrijemarktprincipes in de Poolse economie.

All photos and texts on this website are copyrighted.
Unauthorized use without permission of the Author or Administrator, will be punished by international law
Copyright © 2004 - 2015 All Rights Reserved Polenforum.nl